Strajki w Małopolsce 1981-1982

https://odgrudniadogrudnia.ipn.gov.pl/gg/bazy/strajki/r71710942,Zaklady-Mechaniczne-Ponar-Tarnow-w-Tarnowie.html
2022-11-30, 15:39

Zakłady Mechaniczne „Ponar-Tarnów” w Tarnowie

Tarnów woj. tarnowskie

Data

14-15 XII 1981 r.

Liczebność strajkujących

ok. 2000 osób

Opis przebiegu strajku

14 XII 1981 r. przed godz. 8.00, po otrzymaniu informacji o internowaniu przewodniczącego KZ „S” Karola Krasnodębskiego i jego zastępcy Tadeusza Kurleja, załoga zakładów zaczęła się gromadzić na hali montażowej (tzw. Setce). Zebrało się tam ok. 2 tysięcy osób. Następnie wezwano dyrektora, inż. Jerzego Jezierskiego, który oświadczył, że nie ma uprawnień w sprawie zwolnienia K. Krasnodębskiego i obiecał dowiedzieć się czegoś. Robotnicy byli jednak zdeterminowani, postanowili czekać na konkretną odpowiedź, nie podejmując pracy. Dyrektor opuścił halę i udał się do biura. Wrócił ok. godz. 14.00 razem z dwoma oficerami WP, m.in. z komisarzem wojskowym płk. Witczakiem, lecz ponownie nie zdołał namówić zebranych do przerwania protestu. Wśród osób, które w sposób szczególny upominały się o internowanych, był Stanisław Kuta. Spotkały go za to bardzo dotkliwe represje, 17 grudnia został aresztowany, a następnie skazany na pół roku więzienia. Pomimo nieprawomocności wyroku uchylonego przez Sąd Najwyższy S. Kutę trzymano w areszcie tymczasowym do końca zasądzonej kary, czyli do 17 VI 1982 r., nie zważając na jego problemy zdrowotne i trudną sytuację rodzinną. Podczas strajku robotnicy umieścili na podwyższeniu zrobiony w zakładowej stolarni krzyż, do którego przymocowano wizerunek Chrystusa. Śpiewano pieśni kościelne i się modlono, odmawiając za poległych stoczniowców różaniec prowadzony przez Leonarda Łąckiego. Ok. godz. 14.30 większość zebranych zaczęła się rozchodzić, jednak po godz. 15.00 dołączyli pracownicy drugiej zmiany. Ok. godz. 18.00 na hali przebywało ok. 300 osób. 15 grudnia strajk rozpoczęto o godz. 8.00, jednak na hali zebrało się dużo mniej osób. Strajkujący zostali zastraszeni groźbą zwolnienia z pracy. Ostatecznie zdecydowano się na zakończenie strajku, niemniej przez następne dni grupa osób przerywała pracę o godz. 12.00, aby w intencji uwolnienia internowanych odmówić modlitwę Anioł Pański. 16 grudnia bp Piotr Bednarczyk poświęcił w tarnowskiej katedrze sztandar zakładowej „S”, wyniesiony w czasie strajku przez Emilię Mirek. W Mszy św. wzięło udział ok. 3 tysięcy wiernych. Po poświęceniu sztandar ukryto.

autor hasła: dr Ryszard Ziobroń

Opis zakładu pracy

Zakłady Mechaniczne „Ponat-Tarnów” wywodzą się z warsztatów naprawczych taboru kolejowego uruchomionych w Tarnowie w 1917 r. Po 1918 r. warsztaty kolejowe weszły w skład PKP. Zakład systematycznie rozbudowywano, zwiększając zatrudnienie i poszerzając zakres wykonywanych prac remontowych. Przed wybuchem wojny był on drugim co do wielkości przedsiębiorstwem przemysłowym w Tarnowie (po Państwowej Fabryce Związków Azotowych). Podczas okupacji Niemcy rozbudowali zakład, zatrudniając 4,5 tysiąca osób, jednak z chwilą zbliżania się frontu wyposażenie wywieziono w głąb Rzeszy, dokonując przy tym zniszczeń mających utrudnić ponowne podjęcie działalności. Pomimo to dzięki zaangażowaniu pracowników stopniowo prowadzono prace remontowe. W 1946 r. Zakłady Naprawcze Parowozów i Wagonów nr 4 w Tarnowie zatrudniały 1,7 tysiąca osób, przy czym liczba ta stale rosła. Napięcie międzynarodowe związane z rozpoczętą w 1950 r. wojną koreańską przyczyniło się do uruchomienia w Tarnowie produkcji na cele wojskowe. Rok później ZNPiW nr 4 przemianowano na Zakłady Mechaniczne „Tarnów”. Pierwszym licencyjnym wyrobem była armata przeciwlotnicza wzór 1939 (61-K), kaliber 37 milimetrów. Wkrótce uruchomiono produkcję działek lotniczych N-37D, kaliber 37 milimetrów, montowanych w samolotach myśliwskich. W latach 1956-1957 podjęto produkcję tokarek, a z czasem obrabiarek bardziej skomplikowanych. Produkcja obrabiarek do metalu stała się drugą po produkcji obronnej specjalnością tarnowskich zakładów, przy czym produkcja cywilna zwiększała się w okresach mniejszego napięcia międzynarodowego. Po 1960 r. ponownie ograniczono udział produkcji wojskowej, skupiając się na obrabiarkach oraz urządzeniach chłodniczych. Od końca lat 60. przedsiębiorstwo działało jako Zakłady Mechaniczne „Ponar-Tarnów”. Zakupiono wówczas licencje na nowy typ uzbrojenia i sprzętu wojskowego. W 1971 r. z zakładów wydzielono Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Sprzętu Mechanicznego. Pod koniec lat 70. uruchomiono licencyjną produkcję wielokalibrowego karabinu maszynowego NSW (Utios), kaliber 12,7 milimetra. Produkowano również uzbrojenie innego typu, zarówno licencyjne, jak i konstrukcji polskiej. Począwszy od lat 80., uruchamiano produkcję nowych wyrobów, będących wyłącznie efektem polskiej myśli technicznej lub krajową modernizacją wyrobów licencyjnych. W latach 1986 i 1987 zaczęto produkować przeciwlotnicze zestawy artyleryjsko-rakietowe w wersji morskiej i lądowej: ZU-23-2MR „Wróbel” i ZUR-23-2S „Jod”. W związku z zakończeniem zimnej wojny oraz redukcją WP ponownie skupiono się na produkcji cywilnej, produkcję uzbrojenia kontynuując na niewielką skalę i modernizując ją, a po wejściu Polski do NATO w 1999 r. rozpoczęto prace nad dostosowaniem wcześniej produkowanego uzbrojenia do innego rodzaju amunicji. Na początku XXI w. zakład specjalizował się w produkcji broni maszynowej, karabinów wyborowych 12,7 milimetra, armat małokalibrowych 23 milimetry oraz przeciwlotniczych zestawów artyleryjsko-rakietowych i granatników. W 2002 r. powstała Grupa Kapitałowa „Bumar", w której skład weszły zakłady tarnowskie. W 2010 r. dostarczały one elementy do polskiego lekkiego czołgu typu Anders. 2 VII 2012 r. z Zakładami Mechanicznymi „Tarnów” SA został połączony Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Sprzętu Mechanicznego Sp. z o.o. w Tarnowie.

autor hasła: dr Ryszard Ziobroń

Adresy zakładu pracy

Tarnów, ul. J. Kochanowskiego 30.

Informacja z rocznika statystycznego

Wyciąg z Rocznika Statystycznego Województwa Tarnowskiego 1981.

Wojewódzki Urząd Statystyczny w Tarnowie, ss. 37-38.

Ważniejsze dane o miastach i gminach         

TABL. 7                 ZATRUDNIENIEa/ W GOSPODARCE USPOŁECZNIONEJ

Stan w dniu 31 XII

 

MIASTA

GMINY

 

Ogółem

 

W tym

kobiety

Z ogółu przypada na

sferę produkcji materialnej

sferę poza produkcją materialną

1975

1980

1975

1980

1975

1980

1975

1980

WOJEWÓDZTWO

 

147293

157117

56623

65747

123477

127592

23816

29525

MIASTA

RAZEM

111101

119319

40974

48539

95969

99596

15132

19723

Tarnów

63232

65902

23221

26746

54894

54828

8338

11074

Bochnia

11868

11691

3762

4432

10214

9633

1654

2058

Brzesko

7598

8580

3352

3831

6237

7137

1361

1443

Dąbrowa Tarnowska

3701

3721

1677

1979

2706

2506

995

1215

Dębica

21911

25985

7646

9800

19846

23106

2065

2879

Pilzno

726

797

359

412

589

585

137

212

Radomyśl Wielki

479

419

189

219

359

275

120

144

Tuchów

1075

1412

525

726

793

904

282

508

Żabno

511

812

243

394

331

622

180

190

WIEŚ

RAZEM

36192

37798

15649

17208

27508

27996

8684

9802

Bochnia

904

936

375

425

753

614

181

322

Bolesław

196

251

97

133

118

147

78

104

Borzęcin

552

579

278

247

359

413

163

166

Brzesko

727

771

292

443

501

458

226

313

Brzostek

1216

1347

578

619

981

1046

235

301

Ciężkowice

921

908

465

497

692

649

229

259

Czarna

1088

1165

519

602

915

952

173

213

Czchów

1151

1058

550

565

676

681

475

377

Dąbrowa Tarnowska

288

413

140

112

107

310

181

103

Dębica

3579

3149

1303

1279

3207

2712

372

437

Dębno

953

987

518

569

668

667

285

320

Gnojnik

363

335

170

181

179

195

184

140

Gręboszów

290

308

137

151

210

218

80

90

Gromnik

578

512

241

267

443

314

135

198

Jodłowa

286

329

170

184

152

178

134

151

Lisia Góra

540

551

231

272

375

363

165

188

Łapanów

487

640

246

354

250

402

237

238

Nowy Wiśnicz - Lipnica

1409

2162

462

605

993

1521

416

641

Olesno

649

791

209

298

464

563

185

228

Pilzno

590

729

223

224

427

577

163

152

Pleśna

549

596

259

320

365

388

184

208

Radogoszcz

465

416

199

216

341

250

124

166

Radłów

757

772

367

386

549

532

208

240

Radomyśl Wielki

411

461

136

161

286

338

125

123

Ryglice

529

576

262

338

347

354

182

222

Rzepiennik Strzyżewski

239

389

140

198

113

235

126

154

Rzezawa

503

519

259

303

288

300

215

219

Skrzyszów

408

690

213

332

229

490

179

200

Szczucin

2645

2667

1099

1189

2177

2204

468

463

Szczurowa

1064

1016

389

452

824

754

240

262

Szerzyny

577

639

238

293

441

451

136

188

Tarnów

2170

1978

1063

820

1917

1664

253

314

Tuchów

490

558

253

274

278

347

212

211

Wadowice Górne

287

416

138

194

152

248

135

168

Wierzchosławice

1431

1236

515

490

1260

1041

171

195

Wietrzychowice

393

398

154

191

240

227

153

171

Wojnicz

896

939

410

488

593

610

303

329

Zakliczyn

972

1066

443

541

669

709

303

357

Żabno

3001

2635

1043

1017

2691

2399

310

236

Żegocina

1111

1049

583

601

925

824

186

225

Żyraków

527

861

282

377

353

651

174

210

a/ Pracownicy pełnozatrudnieni / łącznie z sezonowymi i zatrudnionymi dorywczo / oraz niepełnozatrudnieni w głównym miejscu pracy.

Powiązanie

Zdjęcia zakładu

Zdjęcie 1
ZM „Ponar-Tarnów” w Tarnowie, stan obecny: 2021 r., fot. Zakłady Mechaniczne Tarnów SA.